tarikh_mostashreqan

نشست علمی تاریخ گذاری حدیث از دیدگاه مستشرقان

نشست علمی تاریخ گذاری حدیث از منظر مستشرقان به همت انجمن حدیث حوزه در تاریخ ۱۵ ارديبهشت ۱۳۹۴ در مجتمع آموزش عالی امام خمینی (ره) برگزار گردید. سخنرانان این نشست، استاد دکتر مجید معارف، و دکتر سعید شفیعی، و طلبه فاضل آقای کمیل راجانی بودند.

برگزار کننده: انجمن حديث با همکاری مرکز تخصصی علوم حديث حوزه و گروه حديث مجتمع آموزش عالی امام خمينی(ره)
با حضور: دکتر مجید معارف و دکتر سعید شفیعی و طلبه فاضل کمیل راجانی
زمان: ۱۵ / ۲ / ۱۳۹۴
مکان: مجتمع آموزش عالی امام خمینی (ره)

 

در اين نشست ابتدا دکتر معارف با ارائه کلیاتی در خصوص تاریخ گذاری حدیث، به تبیین مراد از تاریخ گذاری پرداخته و آنرا به معنای «تعیین زمان صدور حدیث» دانسته و زوایای جدید قابل پژوهش در این مقوله را مطرح نموده و در مورد هدف اصلی آن یعنی تشخیص تقدم و تأخر صدور بویژه در ناسخ و منسوخ روایی، نکاتی را بیان کردند. ایشان همچنین، روشهای مختلف تاریخ گذاری را در قالب روش تاریخ گذاری با استفاده از سند و یا با استفاده از متن و یا با استفاده از تاریخ منبع ناقل و یا بصورت ترکیبی متذکر شده و تاریخ گذاران مستشرق را در دو طیف شکاک و معتدل تقسیم کرده ؛ رویکرد عمده آنان را جرح و تضعیف روایات اسلامی و رویکرد برخی دیگر را هم اثبات اصالت برخی از روایات معرفی کردند.
سپس جناب دکتر شفیعی در مورد آغاز تلاشهای خاور شناسان از قرن نوزدهم از قبیل گلدزیهر و شاخت و تفاوت اندیشه‌های آنان و نیز تفاوت اندیشه دیگر خاور شناسان متأخر با این دو، از جمله لزوم مراجعه به مصادر خارج اسلام برای تاریخ گذاری حدیث مسلمانان، اشاره کرده و چهار روش تاریخ گذاری متنی و سندی و منبعی و ترکیبی فوق الذکر را بصورت مبسوطی توضیح داده و افزودند که شاخت بر اساس تاریخ گذاری سند محور، معتقد بود که احادیث اسلامی رشد وارونه دارند یعنی اول احادیث تابعین به وجود آمدند و بعد احادیث صحابه و بعد از آن احادیث پیامبر (ص) بوجود آمدند و این برخلاف تصور تمام مسلمانان از حدیث بود. و در پایان در مورد نظریه «حلقه مشترک» مطرح شده توسط یونبل و برخی دیگر مطالبی را بیان کردند.
سپس دکتر کمیل راجانی، درباره تاریخ گذاری خاور شناسان در خصوص احادیث امامیه و بعنوان نمونه نهج البلاغه و محاسن برقی، بحث خود را شروع کرده و با ارائه فهرستی از صاحبان اثر در این زمینه، به اهمیت تاریخ گذاری خاورشناسان و آسیب شناسی آن اشاره کردند و افزودند که تلاشهای آنان علاوه بر ناظر بودن به احادیث اهل سنت، بر قسمتی از حدیث مثل سند متمرکز بوده و از مباحث مهم مطرح در حوزه فکری امامیه مثل عدم حجیت خبر واحد در عقاید و نیز سنت شفاهی که سینه به سینه نقل می‌شده، غفلت کرده‌اند و عناصر مختلف حدیث یعنی مباحث سندی و متنی و نسخه شناسی و کتابشناسی را بصورت جامع و یکجا بررسی نکرده‌اند.
و سپس دکتر معارف نیز عدم رعایت بی‌طرفی علمی، عدم شناخت کافی علم رجال و تام نبودن استقراء آنان و تعمیمهای بیجای مستشرقان را از دیگر آسیب¬های تاریخ گذاری آنان در احادیث اسلامی و بویژه امامیه معرفی کرده، و در پاسخ به این سؤال که جایگاه تاریخ گذاری در بین معیارهای نقد حدیث چیست، این روش را زیر شاخه‌ای از نقد تاریخی حدیث معرفی کرده و تلاش¬های خاورشناسان را نسبت به موارد مختلف از نظر اتقان، متفاوت ارزیابی کردند. اما ایشان و دیگر سخنرانان اتفاق نظر داشتند که از حیث روش تحقیق، اینگونه تلاشهای خاورشناسان شایسته توجه و تدقیق است.

tarikh_mostashreqan1